Matcha - co to jest? Właściwości i jak parzyć japońską zieloną herbatę?

Czym jest matcha i co odróżnia ją od zwykłej zielonej herbaty?

Matcha jest drobno zmielonym proszkiem, który otrzymuje się z młodych liści herbaty – spożywa się ją w całości, a nie w formie odcedzanego naparu. W praktyce pozwala to dostarczyć organizmowi bogactwo składników bioaktywnych. Warto nadmienić, że klasyczna zielona herbata oddaje do wody jedynie część związków rozpuszczalnych w tej cieczy, natomiast w przypadku matchy wykorzystuje się cały surowiec roślinny.

Matcha to zielona herbata, z której powstaje zawiesisty napój o wyraźnej barwie i smaku umami. Różnice między tymi dwoma produktami spożywczymi dotyczą nie tylko tekstury, ale również stężenia katechin i aminokwasów. Forma podania matchy w największym stopniu odróżnia ją od tradycyjnego naparu przygotowanego z wysuszonych liści zielonej herbaty.

Korzenie matchy sięgają Chin, jednak to Japonia nadała jej ostateczny kształt kulturowy i technologiczny. Co ciekawe, sproszkowana herbata była używana już w epoce dynastii Tang. Następnie matcha dotarła na japońskie wyspy wraz z praktykami zen. W XII wieku buddyjscy mnisi wykorzystywali ją jako wsparcie koncentracji podczas medytacji. Z czasem rozpoczęto lokalną uprawę, a krzewy herbaciane poddawano starannej selekcji. W XIII wieku rozwinięto techniki przetwarzania, które obejmowały ręczny zbiór i precyzyjne suszenie. Wszystko to ugruntowało przekonanie, że prawdziwa matcha musi pochodzić z Japonii, gdzie dopracowano standardy jakości związane z jej uprawą i obróbką.

Kluczowy wpływ na jakość produktu finalnego ma uprawa, z której powstaje matcha. Na kilka tygodni przed zbiorem plantacje są zacieniane, co ogranicza fotosyntezę i spowalnia wzrost krzewów zielonej herbaty. Wspomniany zabieg przyczynia się do zwiększenia poziomu aminokwasów, w tym L-teaniny, i nasilenia syntezy chlorofilu. Wszystko to sprawia, że liście stają się delikatniejsze, intensywnie zielone i mniej gorzkie. Zmieniony profil chemiczny wpływa na smak i potencjał antyoksydacyjny surowca, co wyraźnie odróżnia go od standardowej produkcji, jakiej poddawana jest zielona herbata.

Po zakończeniu zbiorów usuwa się łodygi i nerwy, pozostawiając najcenniejszą tkankę blaszki liściowej. Później uzyskany materiał dokładnie się suszy, aby następnie zmielić go w kamiennych młynach do ultradrobnego pyłu. W rezultacie powstaje zielona herbata w proszku, która zachowuje pełne spektrum składników obecnych w surowcu. W przeciwieństwie do naparów matcha nie traci substancji nierozpuszczalnych w wodzie, bo jej liście spożywa się w całości. Przekłada się to na dostarczenie organizmowi polifenoli i kofeiny w wyższym stężeniu.

Jakie właściwości ma japońska zielona herbata matcha i z czego one wynikają?

Herbata matcha jest wyjątkowo zdrowa, gdyż spożywając całe, zmielone liście, wprowadza się do organizmu spektrum cennych substancji. Takie podejście zwiększa podaż katechin, aminokwasów i kofeiny. Na szczególną uwagę zasługuje L-teanina, która występuje w wysokim stężeniu. Omawiana substancja w połączeniu z kofeiną wspiera koncentrację, pamięć i motywację. Za jej sprawą matcha działa łagodnie pobudzająco, dlatego w przeciwieństwie do kawy nie powoduje gwałtownego spadku energii.

Galusan epigallokatechiny w profilaktyce raka piersi i leczeniu wspomagającym chorób autoimmunologicznych

Za silny potencjał ochronny matchy odpowiada EGCG, czyli galusan epigallokatechiny, który jako antyoksydant wykazuje działanie przeciwzapalne i antyproliferacyjne. Wspomniany związek może wspierać profilaktykę raka piersi, poza tym łagodzi stan zapalny w organizmie. Z tego powodu matchę stosuje się wspomagająco w konwencjonalnym leczeniu chorób autoimmunologicznych, takich jak łuszczyca czy choroba Hashimoto.

Rola matchy w procesie odchudzania i detoksykacji

Właściwości prozdrowotne matchy wynikają też z zawartości chlorofilu, który wskutek zacienienia upraw tuż przed zbiorem utrzymuje się na wysokim poziomie. Nadaje sproszkowanej zielonej herbacie intensywną barwę, a co najważniejsze, wiąże niektóre toksyny i wspiera naturalne mechanizmy detoksykacyjne. Ponadto katechiny mogą nasilać termogenezę i utlenianie tłuszczów, dlatego regularne spożycie matchy wspomaga kontrolę masy ciała.

Matcha w profilaktyce cukrzycy i chorób układu krążenia

Omawiany produkt spożywczy wpływa także na metabolizm glukozy i lipidów, przez co sprzyja równowadze energetycznej. EGCG wykazuje korzystne działanie na profil lipidowy i śródbłonek naczyń krwionośnych, dlatego odgrywa ważną rolę w profilaktyce chorób układu krążenia.

Czy matcha zawiera kofeinę i jak działa w porównaniu z kawą?

Tak, herbata matcha zawiera kofeinę, ponieważ powstaje z całych liści, a jej ilość bywa porównywalna z filiżanką kawy. Różnica między nimi dotyczy jednak sposobu oddziaływania na organizm, który wynika z obecności L-teaniny – aminokwasu o aktywności wyciszającej. Z tego względu herbata matcha działa stabilniej niż klasyczne espresso.

Kofeina blokuje receptory adenozyny, dlatego zmniejsza uczucie zmęczenia, podczas gdy L-teanina wpływa na fale alfa w mózgu, sprzyjając skupieniu. Ich połączenie zapewnia efekt synergii, poprawiając uwagę i pamięć roboczą. Pobudzenie po spożyciu matchy jest łagodniejsze i utrzymuje się zdecydowanie dłużej. W przypadku sproszkowanej zielonej herbaty nie obserwuje się gwałtownego skoku ani spadku energii.

Nie bez znaczenia pozostaje także forma produktu – sięgając po sproszkowaną matchę, spożywa się całe cząstki liścia, a nie tylko uzyskany z nich wywar. Zwiększa to ekspozycję na kofeinę i aminokwasy, a uwalnianie substancji czynnych przebiega bardziej równomiernie. Wprawdzie kawa działa szybciej, ale krócej i intensywniej, dlatego matcha stanowi dla niej godną uwagi alternatywę.

Jak parzyć matchę, aby zachować jej właściwości i pełnię smaku?

Aby zachować pełnię właściwości herbaty matcha, należy kontrolować temperaturę wody i proporcje. Najlepiej zalać proszek cieczą o temperaturze 70–80°C, ponieważ w wyższej degradacji ulegają cenne związki bioaktywne. Na jedną filiżankę wystarczy ok. 2 g matchy – proszek warto przesiać przez drobne sito, aby uniknąć powstawania grudek. Następnie zalewa się go niewielką ilością wody i energicznie miesza.

Tradycyjnie używa się do tego celu miotełki bambusowej, zwanej chasenem. Ruchy przy mieszaniu matchy z wodą powinny być szybkie i przypominać literę „M”. Takie podejście ma na celu uzyskanie gładkiej zawiesiny i delikatnej pianki. W warunkach domowych świetnie sprawdzi się także spieniacz elektryczny. Należy przy tym pamiętać, że napój nie powinien być zalewany wrzącą, lecz umiarkowanie gorącą wodą, która chroni aminokwasy przed zniszczeniem i zapobiega nadmiernej goryczy.

Zachowanie pełni właściwości matchy zależy też od świeżości samego proszku – niestety, tlen wraz ze światłem przyspieszają degradację związków bioaktywnych. W związku z tym produkt powinien znajdować się w szczelnym opakowaniu i być przechowywany w temperaturze pokojowej. Z matchy niekoniecznie trzeba przygotowywać napój, można nią wzbogacić koktajl na bazie mleka krowiego i banana, uzyskując kremowy deser. Warto rozważyć to rozwiązanie, gdy smak sproszkowanej zielonej herbaty wydaje się dziwny i trudny do zaakceptowania. Zblendowanie jej z mlekiem i owocami nadal pozwala dostarczyć organizmowi cenne antyoksydanty.

Jak smakuje matcha i od czego zależy jakość proszku?

Smak matchy zależy od składu chemicznego liści i sposobu uprawy – dobrej jakości herbata pozwala rozkoszować się delikatną słodyczą okraszoną nutami umami. Wyczuwalny jest także lekko roślinny, herbaciany ton. Gorycz pojawia się jedynie przy nadmiarze katechin i kofeiny – za jej złagodzenie odpowiadają aminokwasy na czele z L-teaniną. 

Na profil sensoryczny sproszkowanej matchy wpływa zacienianie plantacji przed zbiorem. Przy ograniczonym dopływie światła obserwuje się wzrost stężenia L-teaniny, która redukuje cierpkość produktu. Dzięki temu japońska matcha bywa słodsza i bardziej kremowa niż klasyczna zielona herbata. Jej intensywnie zielony kolor świadczy o wysokiej zawartości chlorofilu. Z kolei surowiec o niższej jakości można poznać po żółtawej barwie i zmatowieniu proszku. Warto o tym pamiętać, gdyż skład chemiczny matchy przekłada się bezpośrednio na jej walory smakowe.

Nie bez znaczenia dla profilu sensorycznego pozostają sposób zmielenia i świeżość produktu. Tradycyjne kamienne młyny dają drobniejszą i bardziej aksamitną strukturę pyłu. Niestety, przy dłuższym kontakcie z powietrzem ulega on utlenieniu, co obniża jego aromat i pogłębia gorycz. Wysokiej jakości matcha charakteryzuje się świeżym zapachem i jedwabistą konsystencją.

Czym różni się tradycyjny napar matcha od popularnej matcha latte?

Różnica dotyczy składu, smaku i sposobu podania – tradycyjna herbata matcha powstaje wyłącznie z proszku i wody. Nie zawiera mleka ani substancji słodzących, dlatego zachowuje czysty, roślinny profil smakowy. W klasycznej wersji liczy się precyzja parzenia herbaty matcha – stosując minimalistyczne podejście, można w pełni rozkoszować się smakiem umami i naturalną goryczą. 

Należy zwrócić uwagę także na sam proces parzenia – proszek miesza się z wodą o temperaturze 70–80°C. Zbyt wysoka temperatura nasila cierpkość i obniża jakość sensoryczną produktu. W związku z tym, że spożywa się całą zawiesinę, a nie tylko wywar, zwiększeniu ulega podaż katechin i L-teaniny. 

Do przygotowania matcha latte używa się mleka krowiego lub napoju roślinnego. Wspomniane produkty dostarczają tłuszcz i białka, które łagodzą gorycz i wygładzają teksturę. Nadaje to herbacie matcha deserowy charakter i kremową strukturę, aczkolwiek może modyfikować biodostępność niektórych polifenoli.

Dlaczego warto pić Mizu Matcha i co wyróżnia ją na tle innych herbat matcha?

Mizu Matcha stanowi godne uwagi rozwiązanie, gdyż łączy jakość z codzienną funkcjonalnością. Powstaje z pierwszego wiosennego zbioru liści w regionie Aichi, przed którym krzewy są cieniowane, co zwiększa zawartość aminokwasów w surowcu. Sprawia to, że napój zyskuje głęboki odcień zieleni i łagodny smak umami (charakterystyczny dla produktów zawierających glutaminian sodu). Starannie zebrane liście są suszone i mielone w żarnach – tak przeprowadzony proces przekłada się na czysty skład i powtarzalny smak.

Z Mizu Matchy przygotowuje się napój, dzięki któremu spożywa się całe sproszkowane liście, co przekłada się na pełne spektrum jej prozdrowotnych właściwości. Wysoka zawartość katechin wspiera ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, podczas gdy L-teanina sprzyja koncentracji bez nadmiernego pobudzenia. Połączenie kofeiny i aminokwasów zapewnia stabilny poziom energii, dlatego Mizu Matcha sprawdza się podczas pracy, nauki i treningów.

Na tle innych produktów Mizu Matchę wyróżnia transparentne pochodzenie – region uprawy został jasno określony, co buduje zaufanie. Podobnie działa certyfikat JAS, który świadczy o bezpieczeństwie sproszkowanej zielonej herbaty z Japonii. Powstaje ona w wyniku wolnego mielenia, które zapewnia drobną strukturę pyłu, co przekłada się na kremową i równą pianę napoju.

Japońska herbata matcha – właściwości i zastosowanie. FAQ

Co daje picie herbaty matcha?

Picie matchy zapewnia stabilny poziom energii i wspiera koncentrację. Poza tym omawiany napój zawiera katechiny, które wykazują silne działanie antyoksydacyjne, dlatego skutecznie neutralizują wolne rodniki. Obecność L-teaniny sprzyja zaś zachowaniu czujności bez nadmiernego pobudzenia. Ponadto regularne spożycie matchy wspiera funkcje poznawcze.

Czy matcha jest lepsza od kawy?

Matcha dostarcza kofeinę w bardziej zrównoważonej formie, a dzięki połączeniu z L-teaniną energia uwalnia się stopniowo. Z tego względu matcha jest łagodniejsza dla układu nerwowego i rzadziej powoduje nagły spadek energii niż filiżanka kawy. 

Ile można pić matchy dziennie?

Zaleca się, aby dziennie pić od 1 do 2 porcji matchy – każda z nich stanowi równowartość 2 g proszku. Należy przy tym uwzględnić indywidualną tolerancję kofeiny i zachować umiar, jednocześnie obserwując reakcję swojego organizmu.

Co jest potrzebne do przygotowania matchy?

Potrzebne są drobny proszek zielonej herbaty matcha, woda o temperaturze około 70–80°C i miotełka bambusowa lub spieniacz. Napój przygotowuje się w miseczce lub kubku o szerokim dnie.

Czy matcha pomaga w odchudzaniu?

Matcha zawiera katechiny, które wspierają metabolizm tłuszczów i mogą zwiększać ich utlenianie podczas wysiłku. Jedna filiżanka herbaty matcha nie zastąpi jednak zbilansowanej diety, regularnej aktywności fizycznej i dostatecznej ilości snu. 

Czy matcha jest dobra dla skóry?

Matcha zawiera silne przeciwutleniacze, które chronią komórki skóry przed stresem oksydacyjnym, spowalniając procesy starzenia. W związku z tym, że katechiny ograniczają działanie wolnych rodników, zapewniają świeży i promienny wygląd cery.

Czy matcha podnosi ciśnienie?

Matcha zawiera kofeinę, która może przejściowo podnieść ciśnienie krwi, ale dzięki obecności L-teaniny jej działanie jest łagodniejsze niż w przypadku kawy. U zdrowych osób wspomniany efekt ma zazwyczaj charakter umiarkowany i przejściowy. Pacjenci z nadciśnieniem powinni jednak skonsultować z lekarzem spożycie matchy.

Bibliografia

• Fredholm, B.B., Bättig, K., Holmén, J., Nehlig, A., Zvartau, E.E., 1999, Actions of caffeine in the brain with special reference to factors that contribute to its widespread use, Pharmacological Reviews, 51(1), 83–133, https://doi.org/10.1124/pr.51.1.83
• Haskell, C.F., Kennedy, D.O., Milne, A.L., Wesnes, K.A., Scholey, A.B., 2008, The effects of L-theanine, caffeine and their combination on cognition and mood, Biological Psychology, 77(2), 113–122, https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2007.09.008
• Hursel, R., Viechtbauer, W., Westerterp-Plantenga, M.S., 2009, The effects of green tea on weight loss and weight maintenance: a meta-analysis, International Journal of Obesity, 33(9), 956–961, https://doi.org/10.1038/ijo.2009.135
• Lambert, J.D., Elias, R.J., 2010, The antioxidant and pro-oxidant activities of green tea polyphenols: a role in cancer prevention, Archives of Biochemistry and Biophysics, 501(1), 65–72, https://doi.org/10.1016/j.abb.2010.06.013
• Nobre, A.C., Rao, A., Owen, G.N., 2008, L-theanine, a natural constituent in tea, and its effect on mental state, Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 17(Suppl 1), 167–168.
• Singh, B.N., Shankar, S., Srivastava, R.K., 2011, Green tea catechin, epigallocatechin-3-gallate (EGCG): mechanisms, perspectives and clinical applications, Biochemical Pharmacology, 82(12), 1807–1821, https://doi.org/10.1016/j.bcp.2011.07.093