Jak odbudować mikrobiotę jelitową po antybiotykoterapii?

Choć antybiotyki ratują zdrowie, często wyjaławiają jelita z dobrych bakterii. W rezultacie organizm traci naturalną równowagę mikrobiologiczną i odpornościową. Odbudowa flory jelitowej po antybiotykoterapii staje się zatem kluczowym etapem regeneracji. Wdrożenie odpowiednich probiotyków może przywrócić komfort trawienia i wzmocnić ogólną kondycję organizmu.

Czym jest mikrobiota jelitowa (flora bakteryjna jelit)?

Mikrobiota jelitowa to zespół mikroorganizmów, które trwale zasiedlają jelita i wpływają na ich funkcjonowanie. Nie są to przypadkowe drobnoustroje. Tworzą one względnie stały układ, którego skład może jednak podlegać modyfikacjom w zależności od stanu zdrowia i stylu życia.

Jest to złożony ekosystem, w którym występują bakterie, wirusy oraz grzyby. Poszczególne szczepy różnią się funkcją i liczebnością. Wszystkie wchodzą w skład mikrobioty jelitowej.

Najliczniejszą grupę stanowią bakterie jelitowe. Obejmują one setki różnych taksonów. Poszczególne gatunki bakterii pełnią odmienne funkcje, aczkolwiek razem tworzą rdzeń mikrobioty bakteryjnej jelit.

Całkowita liczba komórek mikroorganizmów jest bardzo wysoka. Obecnie uważa się, że jest ona zbliżona do ilości komórek w ludzkim organizmie.

Znaczenie mikrobioty  jest bardzo duże. Odgrywa ona kluczową rolę w metabolizmie, poza tym wpływa na odporność i barierę jelitową. Zaburzenia ilościowo-jakościowe w składzie mikroflory jelitowej prowadzą do wielu chorób.

Jak skład mikrobioty jelit wpływa na odporność i przewód pokarmowy?

Skład mikroorganizmów jelitowych warunkuje prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Dotyczy to przede wszystkim odporności. Znaczenie mikrobioty ujawnia się w codziennej regulacji reakcji obronnych. Kluczowy pozostaje wpływ na układ immunologiczny. 

Mikrobiota jelitowa uczestniczy w dojrzewaniu komórek odpornościowych. Reguluje reakcje zapalne i tolerancję immunologiczną. Wpływa także na aktywność układu odpornościowego. Jej zaburzenia sprzyjają niewłaściwym reakcjom, co zwiększa podatność na infekcje i choroby autoimmunologiczne.

Za niezwykle istotne uchodzi także działanie miejscowe w jelitach. Zaburzony skład mikrobioty sprzyja problemom trawiennym. Pojawiają się zaparcia, bóle brzucha i wzdęcia. Jednocześnie stan zapalny może się utrwalać, co zwiększa ryzyko chorób zapalnych jelit. 

Nieustannie zachodzi komunikacja między jelitami a mózgiem, która zależy od aktywności mikroorganizmów. Podkreśla to rolę mikrobioty jelitowej w kształtowaniu odporności. Co ciekawe, skład mikroflory wpływa nie tylko na układ immunologiczny i procesy trawienne, ale również na emocje i zachowania.

Długotrwałe zaburzenia w składzie mikrobioty niosą poważne konsekwencje dla całego ustroju. Zwiększają między innymi ryzyko insulinooporności i chorób metabolicznych. Pokazuje to, jak duże jest znaczenie mikrobioty jelitowej dla zdrowia.

Co wpływa na skład mikrobioty jelitowej?

Skład mikrobioty jelitowej nie jest stały - ten ekosystem tworzą liczne mikroorganizmy. Proporcje między poszczególnymi szczepami warunkują funkcjonowanie organizmu. Wspomniana zależność ma ogromne znaczenie dla zdrowia człowieka.

Za najsilniejsze czynniki modulujące uchodzą dieta i styl życia. Rodzaj spożywanego pokarmu wpływa na skład mikrobioty jelit, ponieważ dostarcza drobnoustrojom składniki odżywcze i inne cenne substancje. Skład mikroflory zmienia się pod wpływem codziennych nawyków żywieniowych.

Istotną rolę odgrywają także leki, zwłaszcza antybiotyki, które zmniejszają różnorodność biologiczną. Podczas ich przyjmowania dochodzi do zaburzenia naturalnej flory jelitowej. Pełna regeneracja mikrobioty może trwać kilka miesięcy, a nawet lat.

Ogromne znaczenie mają także czynniki wczesnorozwojowe. Sposób porodu (naturalny czy cesarskie cięcie) wpływa na kolonizację jelit młodego człowieka. Następnie karmienie piersią lub jego brak kształtuje struktury mikrobioty. Dzieci, które przyszły na świat wskutek cesarskiego cięcia i były karmione preparatem mlekozastępczym, mają z reguły uboższą mikroflorę. Brakuje w niej dobrych bakterii fermentacji mlekowej, które stanowią naturalną barierę ochronną organizmu.

Na skład mikrobioty jelit oddziałuje również środowisko. Kontakt z drobnoustrojami pochodzącymi z drzew i gleby zwiększa różnorodność mikroorganizmów. Z kolei stres i niedobór snu wpływają negatywnie na równowagę mikrobiologiczną. Mikrobiota jelitowa reaguje bowiem na bodźce ogólnoustrojowe.

Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) - efekt dysbiozy jelitowej

Długotrwała dysbioza jelitowa zaburza równowagę mikroorganizmów jelitowych. Prowadzi do zmian funkcjonalnych i przyczynia się do ich utrwalenia. Jej objawy przyjmują charakter przewlekły, co zwiększa ryzyko chorób przewodu pokarmowego. Jednym z istotnych schorzeń jest zespół jelita drażliwego.

Zaburzenia mikrobioty wpływają na pracę jelit. Gdy do nich dochodzi, pojawiają się dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Najczęściej dotyczą rytmu wypróżnień - chory skarży się na zaparcia lub biegunki. Oprócz tego występują bóle i dyskomfort trzewny.

W zespole jelita drażliwego istotną rolę odgrywa metabolizm bakteryjny. Gdy brakuje pożytecznych mikroorganizmów, dochodzi do zaburzeń w wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych SCFA. Wspomniane związki regulują funkcje bariery jelitowej. Ich niedobór negatywnie oddziałuje na integralność nabłonka jelitowego.

Nieprawidłowy skład mikrobioty nasila reakcje trzewne, przez co dochodzi do nadwrażliwości jelitowe. Skutkuje to nasileniem bólu i powstaniem stanu zapalnego. IBS silnie koreluje zatem z dysbiozą jelitową.

Jak dbać o mikrobiotę i zdrowie jelit?

Codzienna dieta ma bezpośredni wpływ na mikrobiotę jelitową. Może poprawiać stosunki ilościowo-jakościowe między mikroorganizami lub je pogarszać. Regularne posiłki stabilizują stan mikrobioty, a jakość pożywienia decyduje o składzie drobnoustrojów.

Na szczególną uwagę zasługują pełnoziarniste produkty zbożowe, które dostarczają błonnik pokarmowy. Wspomniany składnik, choć nie jest trawiony w przewodzie pokarmowym, wspiera prawidłową perystaltykę jelit. Stanowi doskonałą pożywkę dla dobrych bakterii i pomaga utrzymać równowagę mikrobioty.

W diecie nie może zabraknąć także roślinnych i mlecznych produktów fermentowanych, które zawierają żywe bakterie fermentacji mlekowej. Wspierają one odbudowę mikroflory jelitowej. Poza tym substancje, które powstają w procesie fermentacji, mają korzystny wpływ na zdrowie przewodu pokarmowego.

Codzienne wybory żywieniowe wpływają na skład mikroorganizmów. Odpowiednio skomponowana dieta stabilizuje populację bakterii jelitowych i wspomaga funkcjonowanie układu pokarmowego. Jednocześnie należy wystrzegać się produktów wysoko przetworzonych - słodyczy, fast foodów, gotowych dań garmażeryjnych i słonych przekąsek. Mogą bowiem zakłócać równowagę mikrobiologiczną i prowadzić do przewlekłej dysbiozy.

Dlaczego flora jelitowa po antybiotyku ulega zaburzeniu?

Wprawdzie organizm człowieka potrafi zwalczać drobnoustroje chorobotwórcze, ale przy poważnych infekcjach bakteryjnych potrzebuje dodatkowego wsparcia. Niestety, antybiotyki eliminują nie tylko groźne patogeny, ale też pożyteczne bakterie zasiedlające jelita. Sprawia to, że dochodzi do silnego osłabienia naturalnych mechanizmów obronnych organizmu.

Skład mikrobioty, potocznie zwanej florą jelitową, ulega znacznemu zaburzeniu wskutek antybiotykoterapii. Obserwuje się wówczas spadek różnorodności i obniżenie liczebności korzystnych szczepów bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Wspomniane mikroorganizmy odpowiadają za produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które wpływają na integralność bariery jelitowej. Zaburzony mikrobiom sprzyja rozwojowi drożdży i grzybów, w tym z gatunku Candida albicans.

Ponadto niedobór pożytecznych bakterii zaburza procesy trawienne i metaboliczne. Szczepy, które wytwarzają kwas mlekowy, uczestniczą w rozkładzie złożonych związków pokarmowych i syntezie ważnych substancji. Ich brak może zatem prowadzić do zaburzeń wchłaniania, niestrawności, a nawet obniżonego samopoczucia. 

Zaburzenia mikrobiomu niosą ze sobą poważne konsekwencje dla funkcjonowania całego organizmu. Dysbioza jelitowa łączy się z zaburzeniami odporności, stanami zapalnymi, zaburzeniami nastroju i zwiększoną predyspozycją do depresji. W tej sytuacji odbudowa flory jelitowej po antybiotyku staje się niezwykle istotna dla przywrócenia równowagi emocjonalnej i zdrowia.

Jak szybko odbudować mikrobiom przy użyciu probiotyków?

Probiotyki mogą w istotny sposób przyspieszyć regenerację jelit po zaburzeniach mikrobioty. Po wprowadzeniu korzystnych szczepów bakterii lub drożdży do przewodu pokarmowego, dochodzi do odbudowy równowagi mikrobiologicznej. Ponadto preparaty probiotyczne obniżają przepuszczalność jelit i wspierają barierę jelitową.

Nie bez znaczenia pozostaje dieta. Specjaliści zalecają, aby w ramach odbudowy mikrobiomu sięgać po kiszonki roślinne i fermentowane wyroby mleczne. Wspomniane produkty w naturalny sposób dostarczają żywe szczepy bakterii kwasu mlekowego i inne pożyteczne mikroorganizmy. W ten sposób wspierają kolonizację jelit przez dobre drobnoustroje.

Należy także zapewnić odpowiednią podaż błonnika i substancji prebiotycznych w zbilansowanych posiłkach. Prebiotyki stanowią pożywkę dla korzystnych bakterii, bo sprzyjają ich namnażaniu i stabilizacji ekosystemu jelitowego. W połączeniu z probiotykami dają lepsze efekty odbudowy mikrobioty. W sprzedaży znajdują się synbiotyki, które zawierają zarówno probiotyki, jak i prebiotyki.

Lekarze nie bez powodu rekomendują probiotyki po antybiotyku. Preparaty o starannie dobranym składzie mogą stopniowo przywracać równowagę mikrobiologiczną. Wspierają zatem proces odbudowy i pomagają powrócić do pełni zdrowia. Na szczególną uwagę zasługują następujące produkty:

• Sanprobi Super Formula,
• Multilac,
• Lacidar.

Jak długo należy przyjmować probiotyki po antybiotyku?

Po odstawieniu antybiotyku zaleca się kontynuację probiotykoterapii przez minimum 2 tygodnie. Ten czas pozwala na częściowe odtworzenie zaburzonej mikrobioty jelitowej. Krótsze stosowanie może nie przynieść pożądanych efektów. 

U wielu osób probiotyki po antybiotyku stosuje się dłużej. Po długiej lub agresywnej antybiotykoterapii regeneracja jelit wymaga cierpliwości. Mikrobiom potrzebuje czasu, by odzyskać równowagę. W związku z tym w uzasadnionych przypadkach rekomenduje się suplementację przez kilka tygodni. 

Suplementy na florę jelitową należy dobierać zgodnie z potrzebami organizmu. Różne szczepy bakterii i drożdży mogą działać odmiennie na trawienie, odporność i metabolizm. Indywidualne podejście pozwala uzyskać najlepsze rezultaty zdrowotne. Ponadto do codziennej diety warto wprowadzić produkty zasobne w błonnik.

Każdą suplementację trzeba skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. Specjalista pomoże dopasować preparat i czas jego stosowania. Przy formułowaniu zaleceń uwzględni stan zdrowia i przebieg antybiotykoterapii, co przekłada się na mniejsze ryzyko działań niepożądanych. 

Najlepsze probiotyki osłonowe, które warto stosować w trakcie antybiotykoterapii

Już w trakcie antybiotykoterapii warto stosować probiotyki, wspierając w ten sposób florę jelitową. Jednym z najlepiej przebadanych preparatów jest Enterol, który zawiera szczepy drożdży z gatunku Saccharomyces boulardii. Regularne przyjmowanie tego typu probiotyków znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki po antybiotykach.

Najlepsze probiotyki osłonowe często zawierają szczepy drożdży o właściwościach prozdrowotnych. Wspomniane mikroorganizmy pełnią funkcję ochronną i wykazują odporność na antybiotyki, które niszczą wyłącznie bakterie. Oznacza to, że preparaty z drożdżami można bezpiecznie przyjmować przed, po, a nawet wraz z antybiotykiem.

Korzyści z działania preparatów, takich jak Enterol, są wyraźne. Wspomniane produkty chronią układ pokarmowy przed zakłóceniem mikroflory. Jednocześnie pomagają utrzymać balans w jelitach. Poza tym redukują ryzyko biegunek, co jest szczególnie istotne, gdy antybiotykoterapia trwa kilka dni. 

Bibliografia

• Becattini S., Taur Y., Pamer E.G. (2016). Antibiotic-Induced Changes in the Intestinal Microbiota and Disease. Trends in Molecular Medicine, 22(6), 458–478. https://doi.org/10.1016/j.molmed.2016.04.003
• Dethlefsen L., Relman D.A. (2011). Incomplete recovery and individualized responses of the human distal gut microbiota to repeated antibiotic perturbation. Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, 108(Suppl 1), 4554–4561. https://doi.org/10.1073/pnas.1000087107
• Jernberg C., Löfmark S., Edlund C., Jansson J.K. (2007). Long-term ecological impacts of antibiotic administration on the human intestinal microbiota. ISME Journal, 1(1), 56–66. https://doi.org/10.1038/ismej.2007.3
• Sanders M.E., Merenstein D.J., Reid G., Gibson G.R., Rastall R.A. (2019). Probiotics and prebiotics in intestinal health and disease: from biology to the clinic. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 16(10), 605–616. https://doi.org/10.1038/s41575-019-0173-3